Buku akaun Olimpik telah berubah: Peralihan struktur ekonomi acara sukan besar

Sukan Olimpik yang Dibahagikan

Sukan Olimpik Musim Sejuk Milan dan Cortina d'Ampezzo 2026 belum lagi dibuka, tetapi telah mencipta satu rekod dalam sejarah Sukan Olimpik: ini kali pertama dua bandar menganjurkannya bersama. Namun, yang patut diberi perhatian bukanlah “pertama kali” ini sendiri, sebaliknya metodologi di sebaliknya. Persediaan acara memberi tumpuan secara jelas kepada infrastruktur jangka panjang dan mengurangkan kos yang tidak perlu; barangan Paris 2024 sebahagiannya digunakan semula, malah peralatan perubatan turut dimasukkan ke dalam senarai penggunaan semula; walaupun berlaku kelewatan jadual, hala tuju untuk mengekang perbelanjaan tidak berubah.

Pengaturan ini kelihatan seperti pilihan pengurusan projek yang bersifat teknikal. Dilihat pada skala masa yang lebih panjang, ia merupakan hasil berperingkat daripada perhitungan fiskal yang berlangsung hampir setengah abad.

Dari pameran negara kepada hutang negara

Sepanjang sebahagian besar abad kedua puluh, menganjurkan Sukan Olimpik merupakan beban kepada negara kaya, bukannya peluang kepada negara membangun. Acara tertumpu di Eropah dan Amerika Syarikat; sebelum era siaran televisyen, penganjur tidak mengharapkan keuntungan, kewangan awam menanggung kos, kerana ekonomi besar dan infrastruktur matang mampu menyerapnya.

Dekad 1970-an ialah titik perubahan. Skala Sukan Olimpik mengembang dengan pesat; bilangan acara pada dekad 1960-an meningkat kira-kira satu pertiga, manakala bilangan peserta hampir berganda berbanding awal abad kedua puluh. Pada masa yang sama, penunjuk perasaan sebelum Sukan Olimpik Mexico City ditembak mati oleh pasukan keselamatan, dan serangan pengganas terhadap atlet Israel pada Sukan Olimpik Munich merosakkan imej Olimpik, sekali gus meningkatkan kecurigaan orang ramai terhadap berhutang untuk menganjurkan acara. Pada tahun 1972, Denver menjadi satu-satunya bandar terpilih dalam sejarah yang menolak untuk menganjurkan acara selepas memperoleh hak penganjuran — referendum tempatan menolak perbelanjaan awam tambahan.

Sukan Olimpik Montreal 1976 menjadi simbol risiko fiskal. Anggaran belanjawan 124 juta dolar AS berbeza dengan perbelanjaan sebenar hingga berbilion dolar; kelewatan jadual dan kos melebihi anggaran stadium baharu membuat pembayar cukai menanggung hutang kira-kira 1.5 bilion dolar AS, yang hanya dilunaskan pada tahun 2006. Stadium ini sehingga kini digelar “Big Owe”; pada tahun 2024, kerajaan Quebec mengumumkan pula ia akan membelanjakan 870 juta dolar AS untuk kali ketiga menggantikan bumbungnya yang jarang digunakan, manakala pengkritik mencadangkan agar ia dirobohkan terus.

Los Angeles 1984 ialah kes sebaliknya. Sebagai satu-satunya bandar pembida, ia dapat berunding dengan IOC untuk mendapatkan syarat yang sangat menguntungkan, hampir sepenuhnya bergantung pada venue dan infrastruktur sedia ada, ditambah dengan lonjakan pendapatan siaran televisyen, lalu mencapai lebihan operasi sebanyak 215 juta dolar AS.Kejayaan membawa kemakmuran kepada pasaran bidaan menjadi tuan rumah: Sukan Olimpik 1988 mempunyai dua bandar yang membida, dan menjelang 2004 bilangannya meningkat kepada dua belas. IOC oleh itu boleh memilih cadangan yang "paling bercita-cita tinggi" dan paling mahal. Penyelidik Robert Baade dan Victor Matheson menunjukkan bahawa selepas 1988, bilangan bidaan daripada negara membangun meningkat lebih daripada tiga kali ganda—China, Brazil, Rusia dan negara-negara lain tidak sabar-sabar menggunakan Sukan Olimpik untuk mempamerkan kemajuan masing-masing kepada dunia. Apa yang menyusul ialah lonjakan skala bil: kos Sukan Olimpik Musim Sejuk Sochi 2014 melebihi AS$50 bilion, dengan kira-kira 85% daripadanya digunakan untuk membina infrastruktur bukan sukan dari sifar; Rio 2016 kira-kira AS$20 bilion; Beijing 2022 dianggarkan oleh Business Insider pada AS$39 bilion, manakala angka rasmi yang diumumkan China ialah AS$4 bilion.

Jurang dalam kumpulan angka ini sendiri merupakan sebahagian daripada ekonomi politik. Apabila sesuatu projek pada masa yang sama memikul fungsi isyarat diplomatik, mobilisasi industri dan integrasi sosial, pengiraan kos bukan lagi persoalan perakaunan, sebaliknya persoalan naratif. Ketegangan antara audit dan paparan menjadikan akaun awam semestinya sukar untuk lengkap.

Politik Masa Aset Gajah Putih dan Hutang

Kos berterusan selepas temasya selalunya kurang dibincangkan berbanding perbelanjaan fasa pembinaan. Stadium Olimpik Sydney menelan kos penyelenggaraan kira-kira AS$30 juta setahun. "Sarang Burung" Beijing dibina dengan kos AS$460 juta dan penyelenggaraan tahunan kira-kira AS$10 juta; selepas 2008 ia terbiar sebahagian besar masa, dan hanya digunakan semula pada Sukan Olimpik Musim Sejuk 2022. Venue yang dibina untuk Sukan Olimpik Athens 2004 hampir semuanya terbengkalai, dan perbelanjaannya secara meluas dianggap telah menyumbang kepada krisis hutang Greece.

Dalam kos operasi, keselamatan merupakan item yang meningkat paling cepat. Selepas 9·11, perbelanjaan keselamatan Sydney 2000 sebanyak AS$250 juta melonjak kepada lebih AS$1.5 bilion di Athens 2004, dan selepas itu kekal dalam julat AS$1 bilion hingga AS$2 bilion untuk jangka masa panjang. Tokyo dilaporkan membelanjakan kira-kira AS$2.8 bilion semata-mata untuk pencegahan wabak semasa tempoh pandemik.

Kos tersembunyi dalam erti kata ekonomi adalah lebih penting: kos peluang yang boleh digunakan untuk keutamaan awam lain, serta tekanan hutang selepas temasya ke atas belanjawan fiskal selama puluhan tahun. Ini ialah salah padan masa—faedah tertumpu di sekitar temasya, bilnya memanjang ke beberapa dekad akan datang, manakala kitaran pilihan raya dan kitaran pembayaran hutang tidak pernah sejajar. Montreal mengambil masa hampir tiga puluh tahun untuk menjelaskan hutang, manakala Athens menyematkan satu edisi Sukan Olimpik ke dalam trajektori krisis hutang berdaulat.

Kegagalan Pasaran Bidaan

Pada 2019, IOC mereformasikan prosedur bidaan, cuba mengurangkan kos bidaan, memanjangkan kitaran bidaan, melonggarkan syarat geografi, dan membenarkan berbilang bandar, berbilang negeri malah berbilang negara menjadi tuan rumah bersama. Tetapi dalam kitaran berikutnya, pembida tidak kembali. Pada 2021, Brisbane memperoleh hak menjadi tuan rumah Sukan Olimpik Musim Panas 2032 tanpa saingan—ini adalah kali pertama sejak Los Angeles 1984.Dari sudut struktur pasaran, ini adalah kegagalan pembersihan pasaran yang tipikal: pihak penawaran telah menurunkan harga dan ambang, pihak permintaan masih tidak hadir, menunjukkan bahawa cadangan nilai “produk” yang dijual itu sendiri sudah ketinggalan zaman. Masalahnya bukan terletak pada berapa banyak bayaran yang dikutip oleh IOC, tetapi pada hak penganjuran yang dijanjikan pulangannya tidak lagi boleh dipercayai.

Kemerosotan nilai keterlihatan global

Perubahan struktur yang sebenar ialah barang yang dijual oleh Sukan Olimpik telah berubah. Dahulunya, ia memperdagangkan perhatian global yang terhad. Pada era televisyen, untuk sebuah bandar dilihat oleh berbilion orang di seluruh dunia dalam masa beberapa minggu, hampir tiada pengganti. Defisit itu oleh itu boleh dirasionalkan sebagai pelaburan jenama, dan pelaburan ini mempunyai pulangan politik yang jelas.

Hari ini, penawaran keterlihatan global telah meletup. Platform sosial, penstriman, liga sukan transnasional dan persembahan besar, saluran pemasaran digital bandar itu sendiri, serta pendedahan semula jadi yang dibawa oleh rantaian bekalan perusahaan, semuanya mencairkan nilai marginal “dilihat oleh dunia”. Apabila kehadiran sesebuah negara boleh diperoleh melalui perdagangan, eksport teknologi atau pasaran modal, premium sebagai pameran negara menurun.

Pada masa yang sama, ruang fiskal ekonomi maju mengecil, tekanan struktur demografi meningkat, keutamaan perbelanjaan awam beralih daripada modal simbolik kepada penyelenggaraan modal sedia ada; sementara motif ekonomi sedang pesat membangun juga berubah—infrastruktur pameran generasi pertama sudah siap dibina, dan pulangan marginal daripada penambahan pelaburan seterusnya semakin menurun. Kedua-dua pihak berundur serentak, maka pasaran bidaan secara semula jadi menjadi sejuk.

Penganjuran secara teragih dan penstrukturan semula logik infrastruktur

Penganjuran bersama dua bandar dan penggunaan semula bahan menunjuk kepada satu cara organisasi baharu: menurunkan taraf Sukan Olimpik daripada pelaburan puncak sekali sahaja kepada beban perkhidmatan yang mampu ditanggung oleh rangkaian bandar sedia ada. Ini selaras dengan hala tuju besar pelaburan infrastruktur global—daripada membina projek mega baharu, beralih kepada pengubahsuaian, pengukuhan dan pendigitalan aset sedia ada.

Ini mungkin membawa tiga akibat. Pertama, had atas skala acara dimampatkan, kesan spektakel semakin berkurang, dan model pendapatan IOC yang berteraskan hak penyiaran akan menerima tekanan. Kedua, penganjuran bersama serantau mungkin menjadi norma; ia akan mengagihkan semula geografi pelaburan dan perhatian dalam negara, sekali gus mencipta kos penyelarasan baharu—kelewatan jadual kerja Milan dan Cortina sudah menjadi satu isyarat. Ketiga, standard penilaian persaingan bandar berubah: kemenangan tidak lagi bergantung pada siapa yang membina lebih besar, tetapi pada siapa yang dapat mengatur penyampaian yang lebih boleh dipercayai atas aset sedia ada.

Era Olimpik yang lebih dingin

Sukan Olimpik tidak akan hilang, tetapi fungsinya sebagai “sijil pembuktian peringkat pembangunan negara” sedang surut. Yang tinggal ialah satu pertandingan teknikal tentang keupayaan penyampaian, disiplin fiskal dan tadbir urus bandar.

Montreal mengambil masa hampir tiga puluh tahun untuk menjelaskan hutang, manakala Athens menggunakan satu edisi acara untuk mempercepatkan krisis hutang. Apa yang sedang dicuba oleh Milan dan Cortina ialah menurunkan taraf acara besar ini—bukan menurunkannya menjadi tidak penting, tetapi menurunkannya menjadi mampu milik. Dalam dunia yang mana kekangan fiskal dan persaingan geopolitik mengetat secara serentak, ini mungkin satu-satunya bentuk mampan untuk acara besar.